Ks. Ginter Dzierżon

W życiu wspólnoty Kościoła istotną rolę odgrywa nie tylko prawo pisane, ale również prawo niepisane. Ta ostatnia postać prawa znajduje swój wyraz w zwyczaju prawnym. Mając na uwadze szczególny walor tego fenomenu prawodawca w Kodeksie Jana Pawła II
z 1983 r. poświęcił jemu aż sześć kanonów (kan. 23 28 KPK).
W ostatnim z nich odniósł się on do kwestii odwołania zwyczaju, postanawiając: Z zachowaniem przepisu kan. 5, zwyczaj czy to przeciwny prawu, czy obok niego, zostaje odwołany przez zwyczaj przeciwny lub ustawę. Jeśli jednak o nich wyraźnie nie wspomina, ustawa nie odwołuje zwyczajów stuletnich i niepamiętnych, ani też ustawa powszechna nie odwołuje zwyczajów partykularnych. Zawarte w tym kanonie rozwiązania staną się przedmiotem uwagi w tym opracowaniu.

Ks. Wojciech Góralski

Od ,,tradit et acceptat ius in corpus do ,,sese mutuo tradunt et accipiunt.

W kan. 1081 § 2 KPK z 1917 roku ustawodawca zdefiniował następująco zgodę małżeńską: ,,Consensus matrimonialis est actus voluntatis quo utraque pars tradit et acceptat ius in corpus perpetuum et exclusivum, in ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem. Natomiast w kan. 1057 § 2 KPK z 1983 roku zwrot ten został zastąpiony innym sformułowaniem: ,,Consensus matrimonialis est actus voluntatis quo vir et mulier foedere irrevocabili sese mutuo tradunt et accipiunt ad constituendum matrimonium. W ten sposób uległ zasadniczej zmianie istotny przedmiot zgody małżeńskiej, co dokonało się w wyniku długiej ewolucji doktryny kanonistycznej i orzecznictwa w odniesieniu do małżeństwa.

Józef Krukowski

Wymierzanie kar w Kościele należy do rzadkości. Jednakże najwyższy ustawodawca kościelny w KPK z 1983 r. normy prawa karnego materialnego zamieścił w odrębnej Księdze VI zatytułowanej ?Sankcje w Kościele?. W tytule V tej księgi znajdują się również także normy prawa karnego procesowego zatytułowane ?Wymierzanie kar?. Papież Benedykt XVI do prawa karnego przywiązuje szczególną wagę, ponieważ Papieskiej Radzie ds. Tekstów Prawnych powierzył nowelizację tej Księgi, która dotyczy także elementów prawa karnego procesowego.

Część IV księgi VII KPK z 1983 r. zawierająca normy procesu karnego podzielona jest na trzy rozdziały, które dotyczą: 1) dochodzenia wstępnego (kan. 1717-1719), 2) przebiegu procesu (kan. 1720-1728), 3) skargi o naprawienie szkód (kan. 1729-1731). Kanoniczny proces karny obejmuje dwie fazy. Pierwszą jest dochodzenie wstępne, czyli śledztwo (kan. 1717-1719). Drugą jest proces karny ścisły, czyli proces karny we właściwym tego słowa znaczeniu. Dochodzenie wstępne nie jest jeszcze procesem w ścisłym znaczeniu, gdyż ma na celu ustalenie, czy istnieje motyw wystarczający do rozpatrzenia sprawy w trybie postępowania sądowego, czy w trybie administracyjnym.

Wojciech Góralski

DO ROTY RZYMSKIEJ Z 22 I 2011 ROKU

Z okazji uroczystej inauguracji nowego roku sądowego, w dniu 22 styczna 2011 roku, w Sali Klementyńskiej Domu Apostolskiego, papież Benedykt XVI przyjął na audiencji prałatów-audytorów Roty Rzymskiej oraz pozostałych pracowników i adwokatów tego Trybunału Apostolskiego.

Po wygłoszeniu okolicznościowego przemówienia przez bp. Antoniego Stankiewicza, dziekana Roty Rzymskiej, głos zabrał Ojciec Święty, poświęcając swoją alokucję dwom kwestiom: przygotowaniu i dopuszczaniu do małżeństwa oraz właściwemu rozpoznawaniu spraw małżeńskich wnoszonych na forum sądowe[1].

Józef Krzywda

 

Uwagi wstępne

Jednym z istotnych i podstawowych uprawnień przysługujących wiernym w Kościele jest prawo do legalnego dochodzenia i obrony przed trybunałami kościelnymi (por. kan. 221 § 1). Ustawodawca odwołuje się tu do generalnej zasady legalności w Kościele, gwarantującej obiektywny wymiar sprawiedliwości, w myśl której, władza kościelna sądownicza zobowiązana jest przede wszystkim do ścisłego stosowania ustaw kościelnych[2]. Aby jednak sędzia mógł wypełnić w sposób należyty i właściwy swoje zadanie, zobowiązany jest także do respektowania istotnych kryteriów swego urzędu: po pierwsze, winien działać zgodnie z przepisanymi regułami proceduralnymi; po drugie, winien stosować odpowiednie do rodzaju ustawy reguły interpretacyjne; wreszcie: w prowadzonym procesie ma mieć na uwadze zasadę słuszności kanonicznej aequitas canonica. Innymi słowy: sędzia zobowiązany jest do zachowania norm materialnego i formalnego prawa, respektując jego ducha ? ducha prawa[3].

Uwzględniając powyższe wymogi i kryteria, wierny Kościoła ma prawo spodziewać się; owszem może mieć uzasadnioną pewność moralną, iż jego sprawa zostanie przez sędziego podjęta i przeprowadzona w duchu prawa kościelnego, której końcowym wynikiem będzie dla niego słuszny i sprawiedliwy wyrok.

Mariola Lewicka

Prawodawca w KPK z 1983 r.[1] zawarł normy dotyczące erygowania, struktury i organizacji następujących Kościołów partykularnych: diecezji, prałatury terytorialnej, opactwa terytorialnego, wikariatu apostolskiego, prefektury apostolskiej i administratury apostolskiej erygowanej na stałe (kan. 368). Wspólnym kryterium, które przyjął prawodawca ustanawiając te struktury hierarchiczne jest terytorium. Rozwiązanie zawarte w KPK z 1983 r. okazało się nie wystarczające ze względu na zmieniające się warunki życia wspólnoty kościelnej. Z tej przyczyny prawodawca ustanowił w Kościele struktury personalne, w których wierni mogą w pełniejszy i skuteczniejszy sposób otrzymać opiekę duszpasterską i realizować misję Kościoła. Struktury te są Kościołami partykularnymi, czyli porcjami Ludu Bożego z własnym ordynariuszem, prezbiterium i wiernymi.

Po promulgacji KPK z 1983 r. najwyższy prawodawca w Kościele w formie aktów normatywnych ustanowiła następujące Kościoły partykularne: ordynariaty wojskowe[2], Personalną Administraturę Apostolską Świętego Jana Marii Vianneya[3] i ordynariaty personalne dla Anglikanów[4]. Przedmiotem niniejszego opracowania będzie problematyka ordynariatów personalnych dla Anglikanów, które zostały erygowane w 2009 r. na mocy konst. ap. Anglicanorum Coetibus, jako sposób włączenia wiernych Kościoła Anglikańskiego do pełnej wspólnoty z Kościołem Katolickim. Powstaje problem kwalifikacji ordynariatów personalnych: Czy ordynariaty te są personalnymi Kościołami partykularnymi czy innymi strukturami personalnymi?

W tym celu w artykule zostaną zanalizowane następujące zagadnienia: pojęcie Kościoła partykularnego i status prawny ordynariatów personalnych dla Anglikanów.